بیماریهای تیروئید  

پیش از شروع بحث مجدد برای همه شما سال سرشار از خوبی و سلامتی آرزو میکنم و عید باستانی را تبریک می گویم. این هفته بحث کوتاهی خواهیم داشت در مورد غده تیروئید که از اعضای مهم بدن و هورمون آن از مهمترین تنظیم کننده های سوخت و ساز بدن است. غده تیروئید در ناحیه گردنی و روی غضروفی به همین نام قرار دارد. روی غده تیروئید 4-3 غده کوچک دکمه ای شکل قرار دارند که به آن غدد پاراتیروئید گفته می شود و وظیفه آنها جدا از تیروئید و تنظیم کلسیم و فسفر بدن است. همجواری آنها با تیروئید باعث می شود که در جراحی های تیروئید در معرض صدمه قرار بگیرند که البته جراح به این موضوع واقف است. 

تیروئید سه هورمون مهم ترشح می کند: 1- تی 3 یا تری یدوتیرونین   2- تی 4 یا تترا یدو تیرونین و 3- کلسیتونین. 

دو هورمون اول از ترکیب سه یا چهار مولکول ید با یک ماده پروتئینی  تشکیل شده، که در حوضچه های میکروسکوپی در داخل غده ذخیره شده و بسته به نیاز بدن به جریان خون آزاد می شوند. این دو هورمون چند کار مهم انجام می دهد: 

1- تنظیم سوخت و ساز بدن. 2- اثر روی رشد و تکامل اعضای بدن 3- تنظیم جواب ومیزان کارایی دیگر هورمونهای بدن. 

اثر روی رشد و تکامل بدن بخصوص در دوران نوزادی بارز است، بصورتی که کم کاری تیروئید در این دوره منجر به عدم تکامل سیستم عصبی و مغز و عقب ماندگی ذهنی می شود. 

هورمون کلسیتونین اثر کاهنده کلسیم در خون دارد و با هورمون ترشح شده از غدد پاراتیروئید که ذکر آن رفت در تعادل است. بدن با افزایش و کاهش این دو هورمون ضد هم، میزان کلسیم خون را ثابت نگه می دارد. بیماریهای شایع تیروئید شامل: 

1- پرکاری تیروئید یا هایپرتیروئیدی: به افزایش تولید دو هورمون تی 3 و تی 4 گفته می شود. تنظیم ترشح این دو هورمون در هیپوفیز که ناحیه ای در مغز است قرار دارد. گاهی کنترل از دست این مرکز خارج شده و مواد دیگری شروع به تحریک مستقیم غده تیروئید می کنند. در این حالت ترشح هورمون متناسب با نیاز بدن نیست و منجر به علایمی می شود که شامل طپش قلب، لرزش دستها ،اضطراب، ریزش موها، به هم خوردن پریود در خانمها، عدم تحمل به گرما، افزایش اشتها و کاهش وزن غیر متناسب همراه آن، پوست تر و در موارد شدید جلو آمدن چشمها در کاسه چشم است که به آن اگزوفتالمی می گویند.درمان بر اساس تشخیص عامل به وجود آورنده پرکاری است. داروهای ضد تیروئید، درمان با اشعه و جراحی به تناسب و یا در ترکیب با هم انجام می شود. در آزمایش خون معمولا هورمون تی 3 و تی 4 همراه با هورمون تنظیم کننده مغزی آن که تی اس اچ  نام دارد تست می شود.  

2- کم کاری تیروئید یا هایپوتیروئیدی: دلایل آن مختلف ولی مهم های آن شامل کمبود ید، بیماریهای التهابی تیروئید و مشکلات مادرزادی است. ذکر چند نکته در اینجا ضروری است. کلمه گواتر یا به انگلیسی گویتر به بزرگ شدن غده تیروید گفته می شود و نه میزان فعالیت آن. فرد دارای گواتر می تواند پرکاری یا کم کاری و یا حتی کار نرمال تیروئید داشته باشد. فرم معمول آن معمولا به علت کمبود ید و در کشورهای فقیر یا در نواحی کوهستانی با ید غذایی کم دیده می شود. با استفاده از نمک ید دار اکنون این مورد بسیار کمتر دیده می شود. همانطور که ذکر شد هورمون تیروئید از سوار شدن ید روی ماده ای پروتئینی درست می شود. در کمبود ید غده برای جبران، تولید بخش پروتئینی را بالا می برد و این منجر به بزرگ شدن بافت آن می شود. نکته بعدی این است که بخشی از دلایل مربوط به کم کاری تیروئید به علت درمان پرکاری آن است. برداشتن بافت اضافه یا تمام بافت در جراحی( مثلا در بعضی انواع سرطان تیروئید تمام غده به ناچار خارج می شود.) و کم کاری ناشی ازدرمان با اشعه در زمانی است که فرد با علایم پرکاری مراجعه کرده است. بعضی از انواع التهاب تیروئید ابتدا ایجاد پرکاری می کنند و سپس با از بین رفتن بافت تیروئید به دلیل التهاب، در نهایت فرد را دچار کم کاری می نمایند. وظیفه پزشک در اینجا تشخیص صحیح، از بین بردن دلیل بیماری در صورت امکان و در نهایت کنترل علایم با داروی تیروئیدی مثل لووتیروکسین است. در بعضی بیماریهای خود ایمنی، واقعا روند تخریب غده قابل توقف نیست و در نهایت کم کاری ایجاد شده و درمان جایگزین هورمونی شروع می شود. علایم کم کاری تیروئید شامل خستگی و خواب آلودگی مفرط، افسردگی، طاسی، پوست خشک، عدم تحمل به سرما، یبوست، افزایش وزن، بهم خوردن پریود و کاهش ضربان قلب است. توجه داشته باشید که این علایم باید همراه با آزمایش خون باشند تا تشخیص تایید شود چون مثلا کم خونی هم بعضی از علایم بالا را تقلید می کند. 

سرطانها و ندولهای تیروئید: مثل هر بافت دیگر بدن خوش خیم و بدخیم دارد. لازم است ذکر کنم که کلمه سرطان یک واژه کلی است و صرف داشتن آن به معنای گرفتن نوع بدخیم نیست. مهمترین کار در تشخیص ضایعات سرطانی چه بدخیم و چه خوش خیم تستهای در دسترس و توصیه شده است. مثلا انجام روتین پاپ اسمیر در خانمها برای سرطان گردن رحم، کولونوسکوپی بعد از 50 سالگی در هر دو جنس برای سرطان روده، مامو گرام و معاینه خانگی سینه ها برای سرطان پستان در خانمها و بسیاری تستهای ساده و کم هزینه دیگر که گاهی کمک بسیاری در تشخیص می کنند. خونریزی بدون درد از مجرای ادرار، خلط خونی، انواع درد مزمن با کاهش وزن، درد استخوانی با کاهش وزن، خونریزی که بند نمی آید و همراهی آن با تب و کاهش وزن  و بسیاری دیگر همه علایمی هستند که باید به سرعت بررسی شوند. هر نوع توده ای در بدن مثل تیروئید یا سینه ها که بسرعت بزرگ شود هم باید پیگیری شود. در تیروئید این توده ها بصورت ندول یا توده گرد کوچک و اکثرا بدون درد هستند. در صورت لمس ندول باید بلافاصله از آن بیوپسی یا همان نمونه برداری شود و عکس برداری هم انجام گیرد. یاد آوری می کنم اکثراین ندولها خوش خیم هستند و نباید باعث نگرانی شوند، ولی لاجرم پیگیری باید انجام شود. من احتمالا مقاله ای را جداگانه به مبحث سرطان اختصاص می دهم بحصوص اینکه سوؤالات زیادی هم در این زمینه شده بود. با آرزوی سلامتی همه شما.