لوزالمعده  

لوزالمعده یا پانکراس از اعضای مهم بدن ماست که وظایف متعددی به عهده دارد. لوزالمعده اصولا یک غده است و بعنوان یک غده ترشحات هورمونی و غیر هورمونی دارد. محل لوزالمعده وسط شکم و در زیر معده و کبد و متمایل به پشت است. بخشی از این غده همانند تیروئید یا غده فوق کلیوی هورمونهای خود را مستقیما به داخل خون می ریزد. به همین جهت به آن بخش اندوکرین یا درون ریز غده گفته می شود. بخش دیگر ترشحاتی شبیه به بزاق را تولید می کند که از طریق لوله ای به روده می رسد و با ریخته شدن به روی غذا بخش پروتئینی و کربوهیدرات آن را هضم می کند و به آن بخش اگزوکرین یا برون ریز می گویند. از هفته های گذشته به خاطر دارید که چربی با کمک صفرا جذب می شود. بخش هورمونی غده دو هورمون مهم ترشح می کند که انسولین و گلوکاگون از آن جمله اند. کار انسولین پایین آوردن قند خون و گلوکاگون بالا بردن آن است. لوزالمعده با بالا و پایین بردن این دو هورمون قند خون را در حد ثابتی نگه می دارد. لازم به توضیح است که برخلاف تصور عمومی بیشترین کار هضم و جذب توسط روده کوچک انجام می شود و نه معده. معده تنها بخشی از عمل هضم را به واسطه آنزیمی به اسم پپسین و اسید معده انجام میدهد و وظیفه اصلی آن له کردن غذا و لقمه لقمه فرستادنش به روده است. دوازدهه یا قسمت اول روده کوچک  محلی است که محتویات معده و صفرا و ترشحات آنزیمی لوزالمعده با هم مخلوط می شوند. در ادامه روده کوچک جذب مواد غذایی مرحله به مرحله انجام می گردد. برگردیم به لوزالمعده.... بخش برون ریز همانطور که گفتم با خوردن و روند هضمی در ارتباط نزدیک است. بخش درونریز یا هورمونی اما قابل توجه بیشتر است و کمی توضیح می دهم.  

دو هورمون انسولین و گلوکاگون دو هورمون مترشحه مهم این بخش هستند. گلوکاگون قند را بالا می برد و معمولا از نظر اهمیت زیر سایه انسولین است. انسولین اما هورمونی است که نه فقط در سوخت و ساز قند بلکه در متابولیسم چربی هم اهمیت دارد. کمبود یا مقاومت به انسولین بیماری دیابت را ایجاد می کند که دو نوع است. 

تیپ 1: این تیپ بیشتر در بچه های کوچک اتفاق می افتد و اختلالات ایمنی را دلیل آن می دانند. سلولهای ترشح کننده انسولین ازکار می افتند و در نتیجه بیماری قند وابسته به انسولین به وجود می آید. این افراد نیاز به تزریق روزانه انسولین دارند و باید بشدت قند خود را کنترل کنند. 

تیپ 2: بیماری افراد بزرگسال است و معمولا در نتیجه پرخوری بخصوص خوردن چیزهای شیرین است. لوزالمعده نمی تواند استراحت کند و در نتیجه فشار دائمی خسته شده و آرام آرام توان تولید انسولین را از دست می دهد. این افراد بر خلاف گروه اول به انسولین مقاومت هم پیدا می کنند. یعنی حتی در حضور هورمون انسولین مقابل اثر آن مقاومت ایجاد می شود. سابقه خانوادگی بیماری قند، چربی خون بالا، پرخوری و چاقی، چاقی ناحیه شکمی و عدم تحرک از دلایل مهم ابتلا به این دیابت هستند. این افراد باید داروهای کاهنده قند خون دریافت کنند و در صورت رعایت نکردن رگهای خونیشان دچار صدمه می شود. در نتیجه این مساله کاهش دید و یا کوری، از کار افتادن کلیه ها، سکته قلبی و مغزی ، زخمهای پوستی مقاوم به درمان و عوارض دیگر پیش می آید. دیابت شایعترین دلیل سکته قلبی، کوری و نقص عضو ناشی از قطع اعضا در همه دنیاست. 

علاوه بر اینها چند بیماری دیگر مربوط به لوزالمعده هم هست که من به سرعت اشاره می کنم. 

پانکراتیت: یا همان التهاب لوزالمعده است که دلایل مختلفی دارد. گفتیم که آنزیمهایی که لوزالمعده ترشح می کند از طریق لوله هایی کوچک به سمت روده هدایت شده و در یک مجرای مشترک با صفرا به داخل آن می ریزد. اگر به هر ترتیبی جلوی این ترشحات سد شود آنها داخل لوزالمعده مانده و عملا خود آن را هضم می کنند. علایم به صورت درد شدید شکمی با انتشار به کمر است که همراه حالت تهوع و استفراغ و شکم بسیار دردناک می باشد. در سابقه این افراد زیاده روی در نوشیدن الکل و سنگ صفرا می تواند دیده شود. فرم مزمن این بیماری به صورت دردهای مزمن ناحیه میانی شکم است که با غذا خوردن یا الکل تشدید می شود و جواب جالبی هم به مسکن نمی دهد. پانکراتیت مزمن نهایتا این عضو را از کارمی اندازد و باعث سوء جذب مواد غذایی و گاهی حتی دیابت می شود. تشخیص با علایم بالینی، سی تی اسکن و آزمایشات خون است. درمان گاهی طبی و در موارد شدید جراحی است. وارد شدن ترشحات لوزالمعده به خون خطرناک است و واکنش سریع پزشک را می طلبد. 

بیماری فیبروز سیستیک: یک بیماری عمومی است که با غلیظ شدن ترشحات غدد برون ریز منجمله غدد عرق خود را نشان می دهد. معمولا برای تشخیص غلظت املاح در عرق را اندازه می گیرند. این افراد به علت ترشحات غلیظ شده در ریه ها، روده، لوزالمعده و خلاصه هر جایی که ماده ای را ترشح می کند دچار علایم می شوند. در لوزالمعده این افراد دچار گرفتگی لوله های ترشحی شده و دچار سوء جذب غذا و عوارض دیگر می شوند. در ریه ها به علت دفع نشدن ترشحات فرد دچار عفونتهای مکرر ریه و عوارض دیگر می گردد. 

سرطان لوزالمعده: جزو بدترین سرطانهای بدن است و دلیل آن هم دیر تشخیص داده شدن آن است. باز هم مهمترین علایم درد مبهم شکمی و از دست دادن وزن در زمان کوتاه و خستگی  است. گاهی علایم صفراوی منجر به تشخیص می شود. چون هر دو عضو نزدیک همدیگرند و بافت سرطانی لوزالمعده جلوی مجرای صفرا را می گیرد و زردی ایجاد می کند. بسیاری از افراد با التهاب مزمن لوزالمعده نیز در خطر این سرطان قرار می گیرند. مثل همه بدخیمی ها درجه پخش شدن سلولهای سرطانی درمان پذیر بودن را تعیین می کند.